Kıymetli Evrakın (Çek, Bono ve Poliçe) Zayi Nedeniyle İptali Davası ve Ödeme Yasağı Tedbiri
Çek, bono (emre yazılı senet) veya poliçe gibi kıymetli evrakın kaybolması, çalınması, yanması veya kullanılamayacak derecede yıpranması halinde, senet bedelinin kötüniyetli kişilerce tahsil edilmesini önlemek ve alacak hakkını korumak için 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu (TTK m. 651–652, m. 757–765, m. 818) uyarınca Asliye Ticaret Mahkemesinden ödeme yasağı tedbiri ve kıymetli evrakın zayi nedeniyle iptali talep edilmelidir. Av. Enes Nergiz Hukuk ve Danışmanlık Bürosu (Antalya Barosu Sicil No: 6281), zayi nedeniyle iptal ve istirdat davalarını yürütmektedir.
Kıymetli Evrakın Zayi Nedeniyle İptali Süreci ve Kanuni Şartlar Tablosu
| İşlem / Dava Aşaması | TTK Dayanağı | Görevli ve Yetkili Mahkeme | Hukuki Sonuç ve Süre |
|---|---|---|---|
| 1. Ödeme Yasağı (İhtiyati Tedbir) Talebi | TTK m. 757 & m. 818 | Ödeme yeri veya hamilin yerleşim yeri Asliye Ticaret Mahkemesi | Mahkeme derhal (%10–15 teminatla) muhatap bankaya veya borçluya senedi ödememesi için ödeme yasağı müzekkeresi gönderir |
| 2. Zayi Nedeniyle İptal Davası (Senedi Elinde Bulunduranın Bilinmemesi) | TTK m. 758–763 | Asliye Ticaret Mahkemesi (Hasımsız dava) | Türkiye Ticaret Sicili Gazetesinde 3 defa ilan yapılır; en az 3 ay – 1 yıl içinde senet ibraz edilmezse iptal kararı verilir |
| 3. İstirdat (Geri Alma) Davası (Senedi Elinde Bulunduranın Bilinmesi) | TTK m. 758/1 & m. 764 | Asliye Ticaret Mahkemesi (Hasımlı dava) | Senedi ele geçiren kişi biliniyorsa iptal davası değil, mahkemenin vereceği süre içinde o kişiye karşı istirdat davası açılır |
Sıkça Sorulan Sorular (SSS) — Kıymetli Evrakın (Çek ve Bono) İptali
Çek veya senet kaybolduğunda ya da çalındığında ilk yapılması gereken işlem nedir?
Vakit kaybetmeksizin ödeme yeri veya hamilin yerleşim yeri Asliye Ticaret Mahkemesine başvurularak TTK m. 757 uyarınca 'ödeme yasağı' (ihtiyati tedbir) ve 'zayi nedeniyle iptal' talep edilmelidir; alınan ödeme yasağı kararı aynı gün ilgili banka şubesine tebliğ ettirilerek çekin tahsil edilmesi engellenir.
Çeki keşide eden (düzenleyen) borçlu zayi nedeniyle çek iptali davası açabilir mi?
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu ve 11. Hukuk Dairesinin yerleşik içtihatlarına göre; TTK m. 651 ve 757 uyarınca kıymetli evrakın zayi nedeniyle iptalini yalnızca senedin zilyedi olan 'hak sahibi (lehtar veya hamil)' isteyebilir. Çeki veya bonoyu düzenleyen keşidecinin (borçlunun) zayi nedeniyle iptal davası açma sıfatı yoktur; keşideci yalnızca TTK m. 799 uyarınca ödemeden men (veya menfi tespit davası) yoluna başvurabilir.
İlan süresi içinde çek veya senet üçüncü bir kişi tarafından mahkemeye ya da bankaya ibraz edilirse ne olur?
Türkiye Ticaret Sicili Gazetesinde yapılan 3 ilan üzerine senedi elinde bulunduran kişi ortaya çıkarsa, senedin kimin elinde olduğu artık bilindiğinden hasımsız zayi iptali davasına devam edilemez; mahkeme TTK m. 764 uyarınca davacıya senedi elinde bulunduran kişiye karşı 'istirdat (geri alma) davası' açması için uygun bir süre verir ve bu sürede dava açılırsa ödeme yasağı devam eder.
Kıymetli evrakın iptaline karar verildiğinde alacak nasıl tahsil edilir?
Belirlenen ilan süresi içinde senet mahkemeye ibraz edilmezse Asliye Ticaret Mahkemesi kıymetli evrakın iptaline karar verir; davacı bu kesinleşmiş iptal ilamıyla senet aslına ihtiyaç duymaksızın borçludan alacağını talep edebilir.
Açığa imzalı (beyaz) çek yaprağının kaybolması halinde iptal davası açılabilir mi?
Henüz tedavüle çıkarılmamış boş veya eksik unsurlu çek yaprağının çalınması/kaybolması halinde hesap sahibi derhal bankaya yazılı bildirimde bulunmalı, Cumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusunda bulunmalı ve çek sonradan doldurulup takibe konulursa İİK m. 72 kapsamında menfi tespit davası açarak ödeme yasağı tedbiri almalıdır.
İlgili Uzmanlık Alanlarımız: Kıymetli Evrakta Defiler | Ticaret Hukuku Avukatı | İcra ve Kambiyo Takipleri
Merkez Ofis: Hacet Mah., Adliye Cad., Göret Apt., No: 13, Kat: 3, Daire: 5, 07400 Alanya / Antalya (Alanya Adliyesi Karşısı) • Tel / WhatsApp: +90 553 417 23 13
Yasal Uyarı: İşbu içerik Türkiye Barolar Birliği meslek kurallarına uygun olarak yalnızca genel hukuki bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; somut olaylara ilişkin hukuki mütalaa yerine geçmez.


